INLEIDING

Geschiedenis van de distributiedienst

In 1939 werd de Distributiewet tot stand gebracht. De oorzaak voor het invoeren van een dergelijke wet was gelegen in het feit dat men in de loop van de jaren dertig vreesde voor een militaire dreiging vanuit Duitsland. De situatie zag er in 1938/1939 ernstig genoeg uit om te kunnen verwachten dat, zeker als het tot een mobilisatie of erger nog een oorlog zou komen, dat allerlei goederen niet meer vrij te verkrijgen zouden zijn, maar verdeeld zouden moeten worden. Hiertoe werd door het Departement van Handel en Nijverheid een Centraal Distributie Kantoor opgericht en kwamen plaatselijk distributiediensten tot stand. Hiertoe werden veel circulaires verzonden vanuit het departement naar de gemeentebesturen. In deze omgeving werd opgericht de distributiekring Oldebroek. Aan het hoofd van deze dienst stond de burgemeester van Oldebroek en de dagelijkse leiding berustte bij de leider van de distributiedienst.

Om een voorbeeld te geven van de bezetting van het kantoor, nemen we de situatie in 1943 als voorbeeld.
Toen waren er de volgende functies:
1 leider,
1 plaatsvervangend leider/administrateur,
1 kassier waardemateriaal,
2 ambtenaren afdeling coupures,
2 ambtenaren afdeling rantsoenbonnen, bonkaarten en inname van bescheiden,
3 ambtenaren afdeling textiel, keramische produkten, schoenen en banden,
1 ambtenaar afdeling zware arbeid,
1 chef en
7 ambtenaren voor de periodieke uitreiking van bonkaarten.

Voor de uitvoering van het werk van deze laatste afdeling werd bijvoorbeeld een speciale beschikking, de Distributiestamkaartenbeschikking 1943, ingesteld. Het spreekt voor zich dat er zeer veel administratieve handelingen werden verricht. Namens het Centraal Distributie Kantoor, wat toen inmiddels onder het ministerie van Economische zaken viel, werd inspectie uitgeoefend door het hoofd van de Inspectie "Oost" te Zwolle.
Van de medewerkers van de distributiedienst wordt een overzicht gegeven in bijlage 1
De distributiedienst voor de gemeente Oldebroek was gevestigd te Wezep en is een aantal malen verplaatst. Zo werd bijvoorbeeld in mei 1941 geprobeerd wegens te krappe huisvesting twee lokalen van de Gereformeerde Kerk te huren, hetgeen mislukte. In augustus van dat jaar ging de secretaris van het departement accoord met de huur van een centraal gelegen winkelpand. De huur was f8,00 per week en er mocht verbouwd worden tot een maximum van f480,00.

In een proces-verbaal van een overval op het distributiekantoor op 17 juli 1944 wordt vermeld dat het kantoor is gevestigd aan de splitsing Rijksstraatweg - Heerderweg. Bij dit proces-verbaal werd een schetstekening van de indeling van het kantoor gevoegd. Deze tekening is in de inventaris terug te vinden. Ondanks de goede bewaking lukte het toch een geslaagde overval te plegen op diverse kantoren. Het verzet, en uit mondelinge informatie weten we dat dit telkens dezelfde groep was onder leiding van Marinus Post uit Kampen, overviel binnen enkele maanden de kantoren te Wezep, Elburg en Nunspeet. In 1947 werd door de burgemeesters van de gemeenten Oldebroek, Elburg en Doornspijk een gezamenlijke regeling inzake de inrichting van de distributiedienst getroffen, goedgekeurd bij KB nr. 35 van 3 oktober 1947. Hierbij werd bepaald dat Oldebroek de centrumgemeente zou zijn. Hierdoor gingen de ambtenaren die voorheen in Elburg werkzaam waren geweest, in het vervolg naar Wezep.

Op 23 juli 1948 werd een gemeenschappelijke regeling voor de distributiediensten ontworpen door de burgemeesters van de gemeenten Harderwijk, Ermelo, Oldebroek, Elburg en Doornspijk (goedgekeurd bij KB nr. 14 van 22 januari 1949). Gevolg hiervan was dat de distributiekring Oldebroek met ingang van 1 september 1948 werd opgeheven en samengevoegd met Harderwijk. Tot 1 oktober van dat jaar bleef er een ambtenaar te Wezep werkzaam in verband met de financiële afwikkeling. In het eind van de jaren veertig en begin van de jaren vijftig werden de werkzaamheden van de distributiedienst langzaam afgebouwd.
In 1952 werd het Centraal Distributie Kantoor te 's-Gravenhage geliquideerd.

Handleiding voor de gebruiker

Het hierna beschreven archief bestaat met name uit de financiële en personele neerslag van de werkzaamheden van de distributiedienst Oldebroek. Eveneens zijn stukken aanwezig van de distributiedienst te Elburg tot de samenvoeging in 1947. Overigens bevindt een ander deel van de archivalia van de laatstgenoemde distributiedienst zich in de openbare archiefbewaarplaats te Elburg.

De reden waarom zich in dit archief met name de stukken betreffende de praktische (= financiële) gang van zaken bevinden is gelegen in het feit dat de burgemeester het hoofd van de distributiekring was. De stukken betreffende de organisatorische en inhoudelijke zaken bevinden zich dan ook in het archief van het gemeentebestuur van Oldebroek.

Zie voor een overzicht van de aanwezige dossiers bijlage 2.
Vanwege de omvang van het archief (na inventarisatie bedraagt deze 0,5 meter) heeft geen vernietiging plaatsgevonden. Een bijkomstige reden voor het bewaren van al het aanwezige materiaal is ook gelegen in het feit dat juist de financiële gegevens een grote suppletoire waarde hebben bij het onderzoek naar de geschiedenis van het functioneren van de distributiedienst. En de verwachting is dat voor deze geschiedenis, zeker ook na de ontsluiting van het materiaal, voldoende belangstelling aanwezig zal zijn.
Het materiaal is er in elk geval.

INVENTARIS

ARCHIVALIA VAN DE DISTRIBUTIEDIENST OLDEBROEK

1-6. Staten van uitgaven, 1940-1945. 6 omslagen

1. 1940
   
2. 1941
   
3. 1942
   
4. 1943
   
5. 1944
   
6. 1945

7. 1941
   
8. 1943 jan. - juni
   
9. 1943 juli - dec.
   
10. 1944 jan. - juni
    
11. 1944 juli - dec.
    
12. 1945
    
13. 1946 jan. - juni
    
14. 1946, met overzichten van personele uitgaven.
    
15. 1948, met financiële recapitulaties.

16. 1943
    
17. 1944
    
18. 1945
    
19. 1946

20. Overzichten van salarissen, 1945. 1 omslag
    
    
21. Stukken betreffende de berekeningen van salarissen en extra uitgaven, 1946 juli. 1 omslag
    
    
22. Stukken betreffende de berekeningen van reis- en verblijfkosten van de ambtenaren, 1946-1948. 1 omslag

23. 1943-1944
    
24. 1945
    
25. 1946
    
26. 1947
    
27. 1948

28. Stukken betreffende ingediende declaraties voor personele en materiële uitgaven, 1948. 1 omslag
    
    
29. Stukken betreffende de kosten van de dienst en de afhandeling van de declaraties van die kosten, 1946-1950. 1 pak
    
    
30. Stukken betreffende de financiële afwikkeling na de opheffing van de dienst, 1948-1949. 1 omslag
    

31. 1939
    
32. 1941
    
33. 1942
    
34. 1943
    
35. 1944
    
36. 1945
    
37. 1946

38. Stukken houdende voorstellen tot het aannemen van personeel in tijdelijke dienst, 1945-1946. 1 omslag
    
    
39. Stukken betreffende personele uitgaven, 1940-1946. 1 omslag
    
    
40. Stukken betreffende materiële uitgaven, 1941-1946. 1 omslag
    

Lijst van personeel van de distributiedienst.
Van deze personen, die werkzaam zijn geweest te Oldebroek en/of Elburg zijn persoonsgegevens aanwezig in de dossiers in het archief van het gemeentebestuur van Oldebroek na 1940 (dossiernummers 39/1 tot 39/3, zie ook bijlage 2).
Na de naam worden de jaren van het dienstverband genoemd. Niet in alle gevallen waren deze geheel volledig vast te stellen.
Waarschijnlijk is deze lijst ook niet geheel volledig.
Dat zal nader onderzoek kunnen uitwijzen.



G. Beekman G. Blaauwenoort J.M. Boeree J. Bons A. de Booij M. Bos A.C. van den Bosch B. Brink M. Bruijnes M. Burger J. Companjen G. Dekker A. Eibrink H. Eijkelenboom E. Faber F.W. de Groot P.J. de Groot E.J. van de Ham J.Th. Harskamp M.F. Hazewold A. Hoekerd J.G. Hoksbergen P. Hopman G. van der Horst G.R. van der Horst H. de Jong S. de Jong A. Jonker J. Keizer A. Kip J.W. Knol K.C. Knol F. Lans J. Lans H. Mensink B. Muntendam C.T. Nahuysen E. van Ommen H. Oudelaar H.J. Ponstein W. Prins E. van Pijkeren G. Schenk N.J. Schneiders J.G. Schuuring A.G.F. van der Sluijs L. Smit A.C. van der Velden W.A. van der Velden T.P. Velthuis-Kroeze A.S. van der Wal G. van de Wardt H.G. Wentzel H. Westera K. Witter-Kolleman J.H. Wolf H. Zielhuis

1945-1946 1947-1948 1942 1945 1940-1944 1945-1947 1946-1947 1942-1946 1942 1940-1948 1944-1946 1944-1946 1943-1945 1946-1947 1940-1946 1943-1947 1945-1946 1945-1946 1946-1948 1947-1948 1941-1948 1943-1946 1947-1948 1945-1947 1942-1948 1946-1947 1946-1948 1946 1945-1948 1942-1945 1942-1945 -1949 1945-1948 1941 1945-1948 1946 1941-1943 1942 1943 1946-1947 1945-1949 1947-1948 1943-1945 1945 1945 1942 1943-1947 1943-1948 1945-1947 1941-1945 1944-1946 1946 1942 1943-1948

Elburg Elburg Elburg Elburg Elburg Elburg Elburg Elburg

Overzicht van aanwezige archiefdossiers betreffende de distributiedienst in het archief van het gemeentebestuur van Oldebroek na 1940.
De hier aangegeven nummering en dossieromschrijving is overgenomen van de momenteel gehanteerde dossierinventaris.
De code is in alle gevallen -1.824.53, soms met toevoeging.

37/9 Distributie van goederen. Aanschrijvingen.

38/1 Distributiestamkaartenbeschikking 1943.

38/2 Distributie van goederen. Aanschrijvingen. II

38/3 Organisatie van de distributiedienst.

38/4 Personeelsaangelegenheden van de distributiedienst.

38/5 Declaraties van de distributiedienst.

39/1-3 Personeel van de distributiedienst.

zie ook bijlage 1

Copyright © door Streekarchivariaat Noordwest-Veluwe Alle Rechten Voorbehouden.

Gepubliceerd op: 2003-09-29 (2607 maal gelezen)