E. de Jonge 1988, Vereniging Veluwse Geslachten
Vrijwillige rechtspraak
De vrijwillige rechtspraak of voluntaire zaken betreft aangelegenheden die men tegenwoordig bij de notaris afhandelt. Aangezien er voor 1811 niet overal notarissen in Nederland waren, o.a. in Gelderland, ging men naar de plaatselijke rechterlijke ambtenaar voor dergelijke aangelegenheden.
Welke zaken kunnen we in de protokollen betreffende de vrijwillige rechtspraak zoal aantreffen.
Te denken valt aan:
- overdrachten (transporten)
- verpandingen
- bezwaringen (hypotheken)
- testamenten
- huwelijksvoorwaarden
- boedelinventarissen
- boedelscheidingen
Soms zitten de akten m.b.t. vrijwillige zaken tussen de akten m.b.t. de civiele zaken. In dat geval wordt dat in de inleiding van de inventaris aangegeven.
Civiele rechtspraak
Samen met de criminele rechtspraak wordt deze rechtspraak ook wel contentieuze rechtspraak genoemd.
Civiele rechtspraak is rechtspraak inzake geschillen. Dat kan variëren van kleine geschillen c.q. overtredingen tot civiele processen, Het initiatief bij geschillen lag - net als nu - bij degene die zich benadeeld voelde. Hij/zij ging naar de schout, teneinde zijn/haar klacht te deponeren. Vervolgens werd de aangeklaagde gedaagd om een verweer in te dienen. Binnen de rechtzaal (vierschaal) werd getracht tot een oplossing te komen. In de protokollen werd summier bijgehouden wat er geschiedde.
Indien de zaak ingewikkelder was, ging men er toe over zijn/haar aanklacht op papier in te dienen. We spreken dan over een civiel proces. De aanklager kon ook de drost enz. zelf zijn. Aangezien hij geen "echte" rechter was, was er niet direkt sprake van rolverwisseling: immers, hoe kon hij onpartijdig recht spreken als hij aanklaagde?
Tot slot behoorde tot de civiele rechtspraak ook de bemoeienis met minderjarigen of geestelijk gehandicapten. De schout zag er in sommige gevallen op toe dat er voogden werden genoemd.
Criminele rechtspraak
Criminele rechtspraak geschiedde inzake misdrijven. De aanklacht werd in zo'n geval door de rechtelijke overheid gedaan. Veelal betreft het processen met daarbij gedane vonnissen. Een vonnis werd voltrokken door de beul of scherprechter en vond plaats op de markt.
Een verhanging geschiedde meestal op de galgeberg c.q. het galgeveld, dat doorgaans buiten de stad c.q. dorp was gelegen.
Vrouwen werden niet opgehangen of onthoofd maar gewurgd aan een wurgpaal.
Naast "gewone"misdrijven waren er voor 1700 ook voor ons nu onbekende misdrijven, zoals hekserij, tovenarij, zelfmoord, ongeoorloofd samenwonen, enz.
Copyright © door Streekarchivariaat Noordwest-Veluwe Alle Rechten Voorbehouden.
